تنگه هرمز: چرا ایران برای حفظ اهرم اقتصادی خود میجنگد؟
حوادث اخیر مربوط به نفتکشهای تجاری در تنگه هرمز را نباید صرفاً از دریچه نظامی نگریست. این حوادث نشاندهنده یک استراتژی گستردهتر با هدف حفظ یکی از ارزشمندترین داراییهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی ایران است: نفوذ بر حیاتیترین کریدور انرژی جهان.
تقریباً یک پنجم مصرف جهانی نفت و سهم قابل توجهی از صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از تنگه هرمز عبور میکند. این امر، این آبراه را به چیزی فراتر از یک خط کشتیرانی تبدیل میکند - این یک گلوگاه اقتصادی استراتژیک است که بر قیمتهای جهانی انرژی، تورم، زنجیرههای تأمین و بازارهای مالی تأثیر میگذارد.
اقدامات اخیر ایران نشاندهنده تلاشی برای تقویت اقتدار خود بر ترافیک دریایی با نشان دادن این است که کشتیهای تجاری نمیتوانند نفوذ تهران را بدون عواقب نادیده بگیرند. هدف فراتر از ایجاد اختلال در کشتیهای انفرادی است؛ این در مورد حفظ این تصور است که ایران همچنان قادر به تأثیرگذاری بر جریان انرژی جهانی است.
اهرم اقتصادی نه تنها به کنترل فیزیکی، بلکه به اعتبار نیز بستگی دارد. اگر کشتیرانی بینالمللی به طور فزایندهای به مسیرها یا ترتیبات امنیتی متکی باشد که نفوذ ایران را کاهش میدهد، قدرت چانهزنی تهران در مذاکرات دیپلماتیک و اقتصادی آینده به تدریج تضعیف خواهد شد. از دست دادن کنترل عملی بر ترافیک از طریق تنگه هرمز، یکی از قویترین ابزارهای مذاکره ایران را از بین میبرد.
برای بازارهای جهانی، حتی اختلالات محدود نیز میتوانند اثرات بزرگی داشته باشند. حق بیمه بالاتر کشتیرانی، افزایش هزینههای حمل و نقل، عدم قطعیت زنجیره تأمین و افزایش حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی، همگی به نوسانات بیشتر در بازارهای انرژی کمک میکنند. قیمت نفت اغلب نه تنها به اختلالات واقعی عرضه، بلکه به احتمال درک شده اختلالات آینده نیز واکنش نشان میدهد.
این توضیح میدهد که چرا تنگه هرمز همچنان توجه سرمایهگذاران، سیاستگذاران و بانکهای مرکزی را به خود جلب میکند. بازارها مدتها قبل از بروز کمبودهای فیزیکی، عدم قطعیت را قیمتگذاری میکنند.
پیامد گستردهتر واضح است: استراتژی ایران اساساً در مورد حفظ نفوذ اقتصادی است. کنترل بر تنگه هرمز اهرمی را فراهم میکند که بسیار فراتر از امنیت منطقهای است - بازارهای انرژی را شکل میدهد، بر انتظارات تورمی تأثیر میگذارد و بر تعادل قدرت ژئوپلیتیکی تأثیر میگذارد. تا زمانی که این اهرم ارزشمند باقی بماند، تنگه هرمز همچنان یکی از نقاط حساس اقتصادی جهان خواهد بود که به دقت زیر نظر گرفته میشود.
